کدهای اخلاقی در صنعت گردشگری

0

گردشگری یکی از مهم ترین فعالیت‌های اقتصادی در دنیا است و مانند هر فعالیت دیگری دارای آثار مثبت و منفی بسیاری است که به منظور تداوم حیات خود ناچار است آثار منفی را به حداقل و آثار مثبت را حداکثر کند تا حداکثر سود و منفعت به دست آید (زاهدی1385: 39). در این میان توسعه عنان گسیخته گردشگری در دهه‌های 1970 و 1980، که بدون توجه به اصول پایداری و احترام به محیط (اعم از طبیعی و انسانی) انجام گرفته بود منجر شد تا به تدریج، سیاستگذاران گردشگری در سطوح محلی، ملی و بین‌المللی در پی یافتن راهکارهایی برای کاستن از اثرات منفی گردشگری بیفتند (ترابیان و مستولی‌زاده،280:1387) و همین امر موجب شد تا سازمان جهانی گردشگری، به عنوان بزرگ‌ترین نهاد بین‌المللی گردشگری در دنیا کدهای اخلاق گردشگری را در دستور کار خود قرار دهد.

در سال 1999 با هدف ارتقای مسئولیت پذیری و پایداری در گردشگری، کمیته کد اخلاق گردشگری در سازمان جهانی گردشگری، آغاز به کار کرد و به عنوان یکی از کمیته‌های فعال این سازمان، ادبیات اخلاقی را بیش از پیش در گردشگری دنیا ترویج کرد (لیبرمن، 2005: 178). تا جایی که امروزه مدیریت گردشگری، بدون در نظر گرفتن چارچوب‌ها و موازین اخلاقی، امکان فعالیت کارآمد و اثربخش در این بخش را نخواهد داشت. ایران نیز یکی از اعضای کمیته کد اخلاق گردشگری در دنیا محسوب می‌شود. لذا آشنایی با این اصول اخلاقی و در نظر گرفتن آنها در فعالیت‌های مدیریتی، ضرورتی است که در این مقاله بیشتر بدان خواهیم پرداخت.

مفهوم کد اخلاق گردشگری

یکی از دغدغه‌های مهم تا قبل از سال‌های 1999 نبود اصول اخلاقی جهانی بود. البته تا قبل از آن کدهای اخلاقی بسیاری در مقوله گردشگری توسط سازمان‌های مختلف دولتی، خصوصی و NGO‌ها، تدوین شده بود و در واقع هر کشور با توجه به تفاوت‌های فرهنگی، اجتماعی و محیطی و به فراخور نیاز، اقدام به تنظیم اصول و ضوابط اخلاقی خاص خود کرده بود. اما این کدها بیشتر مربوط به کشور و منطقه خاصی بود و جهانی نبود.

برای مثال در سال 1998: انجمن صنعت گردشگری کانادا ‌(TIAC)؛ اصول زیر را برای گردشگر و صنعت گردشگری وضع کرده است (سایت انجمن صنعت گردشگری کانادا):

1. از طبیعت متنوع و میراث فرهنگی ما لذت ببرید و ما را در حفظ و نگهداری آن یاری کنید.

2. با استفاده معقول از منابع آب و انرژی، ما را همراهی کنید.

3. از دوستی و مهربانی مردم و خوشامدگویی جامعه‌مان، تجربه اندوزید و از طریق احترام و عمل به سنت ها، آداب و رسوم و قوانین محلی ما را در حفظ این ارزش‌ها یاری رسانید.

4. از فعالیت‏هایی که حیات وحش را تهدید می‏کند و یا به محیط طبیعی آسیب می‏رساند جدا بپرهیزید.

5. آن محصولات و خدمات گردشگری را انتخاب کنید که حساسیت و اهمیت اجتماعی، فرهنگی و زیست محیطی را آشکار می‏کند.

در آخر، برایتان بازدیدی لذت بخش و خاطره انگیز آرزو می‌کنیم. منتظر دیدار مجددتان هستیم.

تا اینکه سازمان جهانی گردشگری (UNWTO) در سال 1999 اقدام به تعیین کدهای اخلاقی جهانی گردشگری کرد که تحت عنوان کدهای جهانی اخلاق برای گردشگری مطرح شد.

کد (دستور العمل) جهانی اخلاق در گردشگری (GCET) مجموعه‌ای از آداب و شیوه‌های مهم فراگیری است که با هدف هدایت سرمایه‌گذاران و متولیان در توسعه گردشگری شامل حکومت‌های مرکزی و داخلی، اجتماعات داخلی، صنعت گردشگری و متخصصان آن، و نیز بازدیدکنندگان، اعم از گردشگران خارجی و داخلی، که در راستای توسعه و گسترش گردشگری با شیوه‌ای پایدار و معتبر فعالیت می‌کنند، تدوین شده است و در ارتباط با مصالح جهانی، مانند تجارت مشروع، تأمین امنیت و آسایش، توسعه اجتماعی و مسائل بشر دوستانه‌ای که به طرق مختلف هم بر کشورهای گردشگر پذیر و هم گردشگر فرست تأثیر می‌گذارد، است.

کدهای جهانی اخلاق گردشگری پنج هدف عمده را تعقیب می‌کنند (جهانیان و زندی، 1390: 71):

1. عمل کردن به عنوان تسهیل‌گر ارتباط میان دولت و سایر بخش‌های بدنه گردشگری
2. ایجاد آگاهی در دولت و صنعت گردشگری به منظور مدیریت همه جانبه اثرات زیست محیطی
3. افزایش آگاهی در بین گردشگران در خصوص رفتار مناسب آنان
4. ایجاد آگاهی در میان میزبانان در خصوص نیاز به حفاظت از منابع محیطی
5. تشویق همکاری میان بخش‌های دولتی، جامعه میزبان، صنعت و تشکل‌های غیر دولتی و …

کدهای جهانی اخلاق برای گردشگری

فراخوان رسمی برای تصویب یک نظامنامه اخلاقی در قطعنامه نشست سازمان جهانی گردشگری در استانبول مورد تصویب قرار گرفت. پس از گذشت دو سال کمیته ویژه‌ای برای نظامنامه جهانی اخلاق تشکیل شد و سند پیش نویسی توسط دبیر کل با مشاورت کارشناسان حقوقی و شورای تجاری سازمان تهیه شد. نشست توسعه پایدار کمیسیون ملل متحد نیز در سال 1999 در نیویورک مفهوم کدها را مورد تأیید قرار داد و در آن از سازمان جهانی گردشگری خواست تا اطلاعات بیشتری از تشکل‌های غیردولتی، سازمان‌های کارگری و بخش خصوصی به دست آورد. در پی آن، نظرات مکتوب بالغ بر 70 کشور عضو UNWTO به این سازمان ارسال شد و از دل آن موارد ده گانه کد جهانی اخلاق گردشگری فعلی استخراج شد و در نشست مجمع عمومی سازمان جهانی گردشگری در سانتیاگوی شیلی در اکتبر 1999، به اتفاق آراء به تصویب رسید.

شورای اجتماعی و اقتصادی ملل متحد (ECSOC) نیز به منظور آشنا کردن بیشتر دنیا با این کدها و نیز تشویق سازمان جهانی گردشگری در خصوص عملکردی اثربخش‌تر در خصوص کدها، آن را به صورت پیش نویسی قطعنامه‌ای در مجمع عمومی سازمان ملل متحد مطرح و به شماره A/RES/56/212 به ثبت رساند (سایت سازمانی جهانی گردشگری).

کدهای جهانی اخلاق گردشگری

کدهای جهانی اخلاق گردشگری در ده ماده به تصویب رسیده است که 9 ماده از آن حکایت از «قوانین بازی» برای مقصدها، دولت‌ها، متصدیان تور، برنامه ریزان، کارگزاران مسافرتی، کارکنان و مسافران می کند و ماده دهم به نکات اجرایی مورد توجه در آن تأکید دارد. مواد این کدهای دهگانه به صورت فهرست‌وار عبارتند از (ترابیان و مستولی‌زاده،282:1387):

ماده اول: شناخت متقابل و احترام بین مردم و جوامع
ماده دوم: گردشگری به عنوان وسیله‌ای برای شکوفایی انفرادی و اجتماعی
ماده سوم: گردشگری به عنوان یکی از عوامل توسعه پایدار
ماده چهارم: جایگاه میراث فرهنگی در گردشگری و نکات مورد توجه در بهبود آن
ماده پنجم: گردشگری به عنوان یک فعالیت سودمند برای کشورهای میزبان و جوامع محلی
ماده ششم: تعهدات گروه‌های ذینفع در توسعه گردشگری
ماده هفتم: حقوق گردشگران
ماده هشتم: آزادی گردشگران در جابجایی
ماده نهم: حقوق کارکنان و کارآفرینان در صنعت گردشگری
ماده دهم: اجرای اصول قوانین اخلاقی جهانی برای گردشگری

کدهای جهانی اخلاق گردشگری در پی آن است تا اصول نهادینه‌ای را که هم در جوامع میزبان و هم در بین میهمانان می‌تواند منجر به ایجاد رفتارهای بهینه شود معرفی و آن‌ها را بسط و گسترش دهد (تلفر و شارپلی، 2008: 55). همچنین بر اساس کدهای دهگانه‌ گردشگری، اصول هشت‌گانه‌ مسافر و گردشگر مسئول هم طی قطعنامه‌ای در مجمع عمومی‌سازمان جهانی گردشگری در سال 2005 به تصویب رسید که در ادامه به آن می‌پردازیم:

بیانیه گردشگر مسئول

در این بیانیه، گردشگری به عنوان ابزاری برای تکامل فردی و اجتماعی معرفی شده است و در آن آمده است که گردشگری عاملی غیر قابل جایگزین در زمینه خود آموزی، ارتباطات دو جانبه و درک اختلافات موجود میان افراد بشمار می‌آید.

در ایجاد یک تجربه مطلوب سفر هر کس (اعم از میزبان-میهمان) نقشی را بر عهده دارد، در این میان نقش میهمان (گردشگر) در ایجاد این تجربه و کمک به توسعه گردشگری مسئولانه به قرار زیر است (سایت سازمان جهانی گردشگری):

1. چشمان خود را به روی فرهنگ و سنت‌های دیگر بگشایید.
2. به حقوق بشر احترام بگذارید.
3. به حفاظت از میحط زیست کمک کنید.
4. به منابع فرهنگی احترام بگذارید.
5. سفر شما می‌تواند موجب توسعه اجتماعی و مشارکت در اقتصاد محلی شود؛ با خرید صنایع دستی و کالاهای محلی به اقتصاد محلی کمک کنید.
6. در خصوص وضعیت فعلی سلامتی مقصد مورد نظر و دسترسی به امکانات ضروری پزشکی اطلاعات به دست آورید.
7. در خصوص مقصد مورد نظر تا حد ممکن اطلاعات به دست آورید.
8. با قوانین و مقررات مقصد موردنظر خود آشنا شوید.

نگارنده: ابتهال زندی – کارشناس ارشد مدیریت گردشگری، گرایش بازاریابی

منابع

– ترابیان، پونه. مستولی‌زاده، علی، (1387)، بررسی نقش اخلاق و کدهای اخلاقی در بهینه‌سازی رفتار ذینفعان در مدیریت و توسعه پایدار گردشگری، مجموعه مقالات سمینار تغییرات محیطی توسعه گردشگری و کاهش فقر، تهران: جهاد دانشگاهی.
– جهانیان، منوچهر، زندی، ابتهال(1390)، اکوتوریسم، تهران: جهاد دانشگاهی.
– زاهدی، شمس السادات، (1385)، مبانی توریسم و اکوتوریسم پایدار، تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.
– Lieberman,K.(2005).Ethics in hospitality and tourism industry. Institute of the American hotel and lodging association.
Telfer.D & Sharpley.R(2008),Tourism and Development in the Developing country, Routledge,USA & Canada.
www.worldtourism.org
www.TIAC.org

نظر خود را بیان کنید