اکوتوریسم؛ طبیعت گردی عالمانه

0

ایران از نظر اکوتوریسم از جایگاه ویژه ای برخوردار است و دلیل این موضوع را می توان تنوع اقلیمی بی نظیر کشورمان دانست. ما با جذب اکوتوریسم می توانیم باعث رونق اقتصادی و حفظ و توسعه محیط زیست مان بشویم.

با گذشت سال ها از شروع به کار انجمن جهانی اکوتوریسم (TIES) سه اصل عمده در ادبیات آن همیشه مشهود و پررنگ بوده است؛ پایبندی به اخلاق زیست محیطی، اولویت قرار دادن ارزش های سازگار با محیط زیست و اخلاق محور در رابطه با طبیعت و همچنین حفظ طبیعت از آسیب های رفتاری و فیزیکی گردشگران طبیعت که به طور خلاصه می توان گفت اکوتوریسم چیزی نیست جز آشنایی با طبیعت در کنار حفظ و نگهداری محیط زیست. جذب توریست به عنوان یکی از اهرم های توسعه اقتصادی در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه به شمار می آید. اکوتوریسم زیرمجموعه صنعت زنده و پویای گردشگری است که در عین سود آوری و بازدهی اقتصادی، باعث توسعه لایه های عمیق جامعه و پیشرفت فرهنگ حفاظت از محیط زیست می شود. مدیریت و برنامه ریزی در بخش اکوتوریسم مهم ترین بخش این صنعت است.

بدون شک یکی از راه های رسیدن به اهداف توسعه پایدار از طریق این صنعت نیازمند مدیریت صحیح و عالمانه است. در این راه جوامع بومی آگاه به توسعه پایدار و سفر مسئولانه و عالمانه با هدف ایجاد پایداری در طبیعت می تواند تضمینی برای توسعه و حفظ محیط زیست باشد. از دیدگاه توسعه پایدار، اگر هدف از توسعه، گسترش امکانات و بهبود شرایط و کیفیت زندگی انسان هاست، این امر نه تنها درباره نسل کنونی بلکه برای نسل های آینده نیز باید مدنظر قرار گیرد. معنای توسعه پایدار، تنها حفاظت از محیط زیست و منابع طبیعی نیست، بلکه برداشتی نو از توسعه و رشد اقتصادی است؛ رشدی که بدون تخریب منابع طبیعی و برهم زدن تعادل زیست محیطی، عدالت و امکانات زندگی را برای همه مردم، اعم از شهری، روستایی و عشایری و نه فقط قشرهایی محدود از جامعه فراهم می آورد. دستیابی به توسعه پایدار در گرو توجه به ارکان اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زیست محیطی در یک جامعه است و گردشگری به عنوان فعالیتی اثرگذار بر تمامی ارکان توسعه، بیش از گذشته نیازمند مطالعه است.

برای اینکه صنعت اکوتوریسم بر پایه توسعه پایدار باشد، باید آگاهی فرهنگی – زیست محیطی و ترویج فرهنگ احترام به طبیعت و مردم بومی افزایش یابد و از آسیب های فیزیکی، اجتماعی، رفتاری و روانی در طول سفر در طبیعت اجتناب و همچنین منافع مالی مستقیم برای حفظ و حراست از زیست بوم استفاده شود. اکوتوریسم پیش از هر چیز یک نوع نگرش خاص و آینده نگرانه و اخلاقی-فرهنگی-انسانی به مقوله گردشگری است. یکی از مهم ترین نتایج این نگرش به گردشگری و طبیعت گردی، ایجاد اشتغال برای ساکنان بومی منطقه و کسب درآمد برای آنان است که از این طریق ساکنین منطقه ترغیب به حفظ محیط زیست، آداب و رسوم و آنچه برای گردشگران جذاب است می شوند. به این ترتیب اکوتوریسم می تواند در حفظ و پاسداری محیط زیست طبیعی و انسانی و همچنین توسعه پایدار تاثیرگذار باشد.

در نتیجه خصوصی سازی و انحصاری کردن اکوتوریسم در مناطق بومی باعث آسیب رسانی به جوامع بومی از دید ایجاد اشتغال و اقتصادی می شود و انگیزه حفاظت از محیط زیست را در جوامع بومی کاهش می دهد. شاید این سوال پیش بیاید که چرا انگیزه حفاظت از محیط زیست در بخش هایی که اکوتوریسم در آن خصوصی شده، کاهش پیدا می کند؟

از آنجا که جوامع محلی و بومی بخشی از درآمد خود را حاصل از جذب توریست می دانند، در حفظ و زیباسازی محیط پیرامون خود تلاش می کنند، اما اگر جذب اکوتوریسم خصوصی شود ، انگیزه حفظ و نگهداری به دلیل عدم درآمدزایی در این جوامع کاهش می یابد. یکی دیگر از فواید جذب اکوتوریسم آموزش و ایجاد آگاهی فرهنگی در مردمان یک منطقه است. در طبیعت گردی، گردشگران با فرهنگ و نوع زندگی مردم منطقه از نزدیک آشنا می شوند و در فعالیت های روزمره آنان مشارکت می کنند. در این ارتباط ایجادشده بین میزبانان و گردشگران، مردم منطقه نیز با فرهنگ مردمان دیگر مناطق و کشورها آشنا شده و این دو گروه، رفته رفته نوعی علاقه نسبت به یکدیگر پیدا می کنند. با ایجاد این آشنایی و فرهنگ دوستی، گردشگران نسبت به منطقه میزبان حساس شده و به اوضاع آن اهمیت بیشتری می دهند.

جوامع بومی و محلی با نمایش آداب و رسوم خود به گردشگران، فروش محصولات صنایع دستی به گردشگران و مشارکت دادن آنان در فعالیت های روزمره خود به ارزش میراث فرهنگی خود پی برده و هرچه بیشتر در حفظ آن می کوشند. علاوه بر این آنان تلاش خواهند کرد آنچه را که برای گردشگران و طبیعت گران جذاب است حفظ و نگهداری کنند، چراکه بوم گردی به وضوح یکی از راه ها و منابع کسب درآمد برایشان مطرح خواهد شد. هجوم گردشگران و سرمایه های غیربومی دیگر به سادگی نمی تواند موجب کاهش غنای فرهنگی منطقه شود. اکوتوریسم باید با نگرش سیستمی توسعه یابد و پویایی و پایایی را باهم داشته باشد. منظور از نگرش سیستمی، توجه به تمامی ابعاد اکوتوریسم و ارتباط هایی است که با سایر اجزای موجود در محیط دارد. باید به ظرفیت تحمل نواحی اکوتوریستی توجه کرد و پتانسیل های مردمی را در جهت مشارکت و همکاری در جذب گردشگران و حفاظت از محیط زیست در نظر گرفت.

همچنین یکی از ارکان مهم در این صنعت ضرورت اتخاذ نگرش سیستمی و تخصیص اعتبار برای محافظت از طبیعت است که می توان از طریق بخشی از درآمد حاصل از جذب توریست آن را تامین کرد.

طراحی و ساخت امکانات سازگار با طبیعت و فرهنگ منطقه با کمترین آسیب ممکن به اکوسیستم بومی باید صورت پذیرد. توجه به اصول و قوانین اکوتوریسم و همچنین ایجاد علاقه مندی به طبیعت و حفظ محیط پیرامونی، باعث تداوم و بقای گنجینه ها و میراث طبیعی و انسانی خواهد شد و توسعه پایدار را در پی خواهد داشت. ایران از نظر اکوتوریسم از جایگاه ویژه ای برخوردار است و دلیل این موضوع را می توان تنوع اقلیمی بی نظیر کشورمان دانست. ما با جذب اکوتوریسم می توانیم باعث رونق اقتصادی و حفظ و توسعه محیط زیست مان بشویم.

نویسنده: سارا اردو – استاد دانشگاه

نظر خود را بیان کنید